Sinop, Kastamonu, Çankırı'da Mahalleye Dönüşen Köylere Yeni Planlama Yaklaşımı: Çevre Düzeni Planında Büyük Değişiklik!
ANKARA – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü, Sinop-Kastamonu-Çankırı Planlama Bölgesi’nin 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda (ÇDP) kritik bir değişikliğe gitti. Bu değişiklik, özellikle büyükşehir yasası kapsamında mahalleye dönüşen köylerin "kentsel yerleşik alan" olarak tanımlanmasında yaşanan belirsizlikleri ortadan kaldırmayı hedefliyor.
Bakanlık, Sinop ve Kastamonu Valiliklerinden gelen tereddütleri değerlendirerek, mahalleye dönüşen köylerin idari sınırlarının değil, "köy yerleşik alan ve civarı sınırının" kentsel yerleşik alan olarak kabul edilmesi yönünde karar aldı. Bu yeni düzenleme, tarım, orman veya korunması gereken alanların, idari sınırlar içinde kalması sebebiyle otomatik olarak "kentsel yerleşik alana" dönüşmesi gibi teknik olarak mümkün olmayan uygulamaların önüne geçiyor.
Değişikliğin Gerekçesi ve Detayları
Daha önce ÇDP'nin 8.1.1.2. maddesi, mahalleye dönüşen yerleşim alanlarında "yerleşmenin mahalleye bağlandığı idari sınırları" kentsel yerleşik alan olarak kabul ediyordu. Ancak bu durum, tarım arazileri ve doğal sit alanları gibi bölgelerin de yapılaşmaya açılması gibi yanlış anlamalara yol açabiliyordu. Yeni düzenleme ile bu belirsizlik giderildi.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yaptığı incelemeler sonucunda, 442 sayılı Köy Kanunu ve 3194 sayılı İmar Kanunu'ndaki köy yerleşim tanımları esas alındı. Buna göre, "köy yerleşik alan ve civarı sınırı," köyün fiilen meskun olduğu ve nüfus artışı veya yapılaşma ihtiyacı için ayrılan gelişme alanı olarak tanımlandı.
Yeni Plan Hükmü Ne Getiriyor?
Yeniden düzenlenen 8.1.1.2. nolu plan hükmü ile artık, mahalleye dönüşen yerleşim alanlarında alt ölçekli planlamalar yapılırken, daha önceden tespit edilen köy yerleşik alanı ve civarı sınırı "kentsel yerleşik alan" olarak kabul edilecek. Bu sınırlar içinde "8.1.1. Kentsel Yerleşik Alanlar" başlığı altındaki hükümler uygulanacak.
Eğer "köy yerleşik alanı ve civarı sınırı" belirlenmemiş mahalleye dönüşen bir yerleşim alanı varsa, ilgili idarelerce ihtiyaç duyulan "yerleşik alan" kararı, mevzuatına uygun olarak oluşmuş yerleşim alanı esas alınarak Çevre Düzeni Planı'nın nüfus kabulleri çerçevesinde imar planı yapılmak suretiyle belirlenecek. İmar planı yapılıncaya kadar ise Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği hükümleri geçerli olacak.
Mahalle idari sınırı içerisinde kalan diğer alanlardaki kentsel gelişme alanı talepleri ise teknik olarak planda gösterilebilirlik durumuna göre Çevre Düzeni Planı değişikliğine tabi olacak. Bu sayede, tarım alanları, ormanlık alanlar ve doğal özellik taşıyan bölgeler korunurken, kentsel gelişim daha düzenli ve sürdürülebilir bir çerçevede ilerleyecek. Ayrıca, alt ölçekli planlamalarda yerleşmenin geleneksel dokusu ve yapılaşma özellikleri ile yakın çevresindeki doğal özelliklerin dikkate alınarak koruma kararları oluşturulmaya devam edilecek.
Bu değişikliğin, özellikle Kuzey Anadolu coğrafyasındaki kentleşme süreçlerine önemli bir açıklık ve düzen getirmesi bekleniyor.
Örnek Senaryo: "Yeşilova Köyü" Artık "Yeşilova Mahallesi"
Diyelim ki Kastamonu'nun bir ilçesine bağlı "Yeşilova Köyü" adında şirin bir yerleşim yeri var. Bu köy, çevresindeki yemyeşil ormanları, verimli tarım arazileri ve birkaç dere yatağıyla doğal güzellikleriyle biliniyor. Köyün merkezinde cami, okul, birkaç ev ve dükkanın olduğu küçük bir yerleşim alanı bulunuyor. Bu çekirdek yerleşim alanına da "Köy Yerleşik Alanı ve Civarı Sınırı" deniyor.
Ancak "Yeşilova Köyü"nün idari sınırları, sadece bu çekirdek yerleşim alanını değil, aynı zamanda kilometrelerce uzayan ormanları, tarım arazilerini ve koruma altındaki doğal alanları da içine alıyor.
Eski Durum (Plan Değişikliği Öncesi):
5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca, Yeşilova Köyü, bağlı olduğu ilçe belediyesine bağlanarak "Yeşilova Mahallesi" adını aldı. Eski Çevre Düzeni Planı hükmüne göre, mahalle olarak bağlandığı idari sınırların tamamı "kentsel yerleşik alan" olarak kabul edilecekti.
-
Yeni Durum (Plan Değişikliği Sonrası):
Yeni Çevre Düzeni Planı değişikliği ile bu belirsizlik ortadan kaldırıldı. Artık Yeşilova Mahallesi için durum şöyle:
-
Kentsel Yerleşik Alan Tanımı: "Yeşilova Köyü" iken zaten belirlenmiş olan "Köy Yerleşik Alanı ve Civarı Sınırı" (yani köyün cami, evler, okul gibi fiili yerleşim yerleri ve gelecekteki küçük çaplı gelişim alanı) "kentsel yerleşik alan" olarak kabul ediliyor. Bu bölgede, belediyenin şehir merkezindeki gibi olmasa da, belirli kurallar dahilinde kentsel yapılaşmaya izin veriliyor.