Hazine Arazisi Üzerinde Yaşlı Bakım Evi Kurulumu: İhalesiz Tahsis İmkânları ve Hukuki Yöntemler
Ticari bir yatırımcı olarak Hazine arazisini klasik anlamda ihaleye çıkmadan doğrudan kiralamak genel kural itibarıyla mümkün değildir; ayrıca üzerine sıfırdan kalıcı bir yaşlı bakım evi inşa etmek için kiralama zaten hukuken elverişsiz bir yöntemdir. 300 Sıra Sayılı Millî Emlak Genel Tebliği uyarınca kiraya verilen Hazine taşınmazları üzerinde sabit ve kalıcı tesis inşa edilmesi yasaktır ve genel kira süresi en fazla 10 yıl ile sınırlandırılmıştır. Kalıcı bir yaşlı bakım evi veya huzurevi yapabilmek için başvurulması gereken temel hukuki mekanizma, tapu kütüğüne bağımsız ve sürekli aynî hak olarak tescil edilen uzun süreli irtifak hakkı (üst hakkı) tesisidir.
Mevzuatta fiyat artırmasına dayalı klasik bir ihale sürecine girmeden Hazine arazisi üzerinde irtifak hakkı elde etmenin iki ana istisnai yolu bulunmaktadır. Ticari şirketler ve gerçek kişi yatırımcılar açısından en avantajlı yol, 4706 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesi ve 30 Mayıs 2025'te yürürlüğe giren 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamındaki 49 yıllık Yatırım Yeri Tahsisi mekanizmasıdır. Asgari 100 kişi kapasiteli yaşlı bakım merkezlerinin "Öncelikli Yatırım" kapsamına girmesi sayesinde, bu yolda 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'ndaki gibi açık fiyat artırması yapılmaz; ilan sonrası tek başvuru varsa doğrudan tahsis gerçekleştirilir, birden fazla başvuru halinde ise öz kaynak, istihdam ve yatırım tutarı üzerinden puanlama yapılır. Gerçek anlamda ilansız ve doğrudan irtifak hakkı ise yalnızca kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına kendi asli faaliyet alanlarıyla sınırlı olarak tanınan dar bir istisnadır.
Bu iki kapsama girmeyen (örneğin 100 yatak altındaki butik veya teşvik belgesiz) ticari projelerde ise 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca ilanlı pazarlık usulü ile genel irtifak hakkı ihalesine çıkılması gerekir. Aşağıda, kiralama yasağının hukuki gerekçeleri, başvurabileceğiniz tüm yasal yöntemlerin mali ve usuli karşılaştırması, 9903 sayılı yeni teşvik sisteminin güncel kuralları ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ruhsatlandırma şartları bütüncül bir uygulama rehberi halinde sunulmaktadır.
Neden Doğrudan Kiralama Yaşlı Bakım Evi İçin Geçerli Değildir
Hazine taşınmazlarının yönetiminde temel yasal çerçeveyi 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik ve Millî Emlak Genel Tebliğleri oluşturur. Bir yatırımcının Hazine arazisini "ihaleye çıkmadan direkt kiralayıp üzerine yaşlı bakım evi yapma" planı, uygulamada birbirini kilitleyen üç ayrı hukuki engele takılır.
İlk engel, sabit tesis yapma yasağıdır. 300 Sıra Sayılı Millî Emlak Genel Tebliği'ne göre kiraya verilen Hazine taşınmazları üzerinde kalıcı bina veya sabit tesis inşa edilemez; yalnızca kiralama amacına uygun olmak ve sözleşme sonunda kaldırılmak kaydıyla takılıp sökülebilir nitelikte kapalı alanlar oluşturulabilir. Oysa Özel Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım Merkezleri Yönetmeliği, açılış izni verilebilmesi için giriş-çıkış ve işleyiş bakımından bağımsız, yangın güvenliği ile statik standartları karşılayan ve belediyeden Yapı Kullanma İzin Belgesi (İskan) alınmış kalıcı bir bina şartı aramaktadır.
İkinci engel, süre ve finansman kısıtıdır. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in 68. maddesi uyarınca Hazine taşınmazları kural olarak en fazla 10 yıl süreyle kiraya verilebilir; 10 yılı aşan kiralama istisnaları yalnızca turistik tesisler, enerji üretim/iletim tesisleri ve doğal gaz altyapı alanları için geçerlidir. Yaşlı bakım evleri bu istisnaya dahil olmadığından, yüksek inşaat maliyeti gerektiren bir tesisin 10 yıllık kira süresinde kendini amorti etmesi rasyonel değildir. Ayrıca adi kira sözleşmeleri tapu kütüğünde aynî hak oluşturmadığından bankalar tarafından kredi teminatı olarak kabul edilmez; buna karşılık tapuya tescil edilen 49 yıllık irtifak hakkı uygulamada banka kredilerinde üst hakkı ipoteği olarak teminat gösterilebilme imkânı sunar.
Üçüncü engel ise ihale zorunluluğu ve Sayıştay denetimidir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nda açıklık ve rekabet esastır; temel ihale yöntemi kapalı teklif usulüdür. Uygulamada idarelerin 51/g maddesindeki pazarlık usulünü keyfi biçimde doğrudan kiralama aracına dönüştürmesi Sayıştay denetimlerinde hukuka aykırı bulunmaktadır. Bu nedenle kalıcı bir tesis yatırımı için doğru hukuki yol kiralama değil, tapuda tescil edilen uzun süreli irtifak hakkı tesisidir.
Yukarıdaki karar akışının gösterdiği üzere, yatırımcının ilk stratejik kararı araziyi kiralamaya çalışmak değil, tüzel kişilik yapısını ve yatak kapasitesini irtifak hakkı rejimlerinden en avantajlı olana göre kurgulamaktır. Özel bir işletmeci için 99 yatak ile 100 yatak arasındaki tek yataklık fark, projenin ihale usulünü, ön izin maliyetini, bedel matrahını ve devlet teşviklerini kökten değiştirmektedir.
Hazine Arazisi Edinme Yöntemlerinin Karşılaştırmalı Analizi
Mevzuatta Hazine arazisinin kullanımına imkân tanıyan dört farklı mekanizma, yatırımcı profili ve proje ölçeğine göre birbirinden keskin biçimde ayrışır. Aşağıdaki tablo, bu dört yöntemin ihale durumu, mali yükümlülükleri ve kalıcı yapı izni açısından temel farklarını özetlemektedir.
| Değerlendirme Kriteri | 4706 Ek Madde 3 Yatırım Yeri Tahsisi | Kamu Yararına Dernek / Vergi Muafiyetli Vakıf | 2886 md. 51/g Genel İrtifak Hakkı İhalesi | Klasik Hazine Kiralama (300 Sayılı Tebliğ) |
| Hukuki Dayanak |
4706 s. Kanun Ek m. 3, Yatırımlara Tahsis Usul ve Esasları, 9903 s. Karar |
2886 s. Kanun m. 17 istisnası, 324 s. Tebliğ, 4706 s. Kanun Ek m. 4 |
2886 s. Kanun m. 51/g, Yönetmelik ve 324 s. Tebliğ |
2886 s. Kanun, Yönetmelik m. 68, 300 s. Tebliğ |
| Kimler Yararlanabilir |
Yatırım Teşvik Belgesi alan gerçek ve tüzel kişiler (Yaşlı bakımında ≥100 kişi) |
Kamu yararına çalışan dernekler ve Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar |
Tüm gerçek ve tüzel kişi yatırımcılar (kapasite sınırı yok) |
Gerçek ve tüzel kişiler |
| İhale / Rekabet Usulü |
İlanlı; klasik fiyat ihalesi yok. Tek başvuruda doğrudan tahsis; çoklu başvuruda puanlama |
İlan yapılmaksızın doğrudan tahsis (birden fazla uygun istekli çıkarsa aralarında 51/g pazarlık) |
İlanlı pazarlık usulü ihale (en yüksek bedeli teklif eden kazanır; başvurana öncelik yok) |
İhale esastır (açık/kapalı teklif veya istisnai pazarlık) |
| Kullanım Süresi |
49 yıl (bağımsız ve sürekli irtifak hakkı / kullanma izni) |
Uzun süreli (4706 Ek-4 kapsamındaki özel kurumlarda 49 yıl bedelsiz) |
Uzun süreli irtifak hakkı / kullanma izni |
En fazla 10 yıl (yaşlı bakım evi süre istisnasına girmez) |
| İlk Yıl Bedel Matrahı ve Oranı |
Emlak vergi değeri üzerinden bölgeye göre %0,5 – %2,5 (mevcut kamu binası varsa %3) |
Rayiç bedel üzerinden kuruluş amaçlı kullanımda %1 (eğitimde ‰5; Ek-4 kurumlarına bedelsiz) |
Rayiç bedel üzerinden sağlık, spor, sosyal ve kültürel tesislerde %2 |
Rayiç bedel üzerinden ihale bedeli (kiralamalarda genel başlangıç oranı %4) |
| İlk 3 Yıl İndirimi |
İlk 3 yıl %70 indirim |
Özel/bedelsiz hükümler saklı |
İlk 3 yıl %70 indirim (mevcut kullanılabilir yapı yoksa) |
Uygulanmaz |
| Ön İzin Süresi ve Bedeli |
1 yıl (+1 yıl uzatma), bedelsiz |
Gerekirse verilir |
1 yıl (+1 yıl uzatma), ücretli (ihale bedelinin %20–%40'ı) |
Uygulanmaz |
| Hasılat Payı |
Alınmaz (%0) (üçüncü kişilere kiralama dahil) |
İlansız sağlık/eğitim/spor tesislerinde ve Ek-4 kurumlarında alınmaz (%0) |
Turizm ve ilanlı eğitim tesislerinde %1; diğer kullanımlar şartnameye tabidir |
Sözleşmeye tabidir |
| Kalıcı Bina İzni |
Evet (tapuda üst hakkı tescili ve kredi ipoteği imkânı) |
Evet |
Evet |
Hayır (sabit tesis yasak; sadece sökülüp takılabilir yapı) |
Ticari Yatırımcılar İçin En Avantajlı Yol: 4706 Ek Madde 3 ve 9903 Sayılı Yeni Teşvik Sistemi
Ticari bir şirket veya girişimci olarak fiyat artırmalı bir ihaleye girmeden ve en düşük arazi maliyetiyle yaşlı bakım evi kurmanın en güçlü yolu, 4706 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesi ile Kamu Taşınmazlarının Yatırımlara Tahsisine İlişkin Usul ve Esaslar kapsamında Hazine arazisi tahsis ettirmektir. Bu mekanizma doğrudan Yatırım Teşvik Belgesi sistemine entegre çalışır.
9903 Sayılı Karar ile Gelen Güncel Teşvik Çerçevesi
30 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar, 2012/3305 sayılı eski teşvik kararını yürürlükten kaldırmış ve 31 Aralık 2030 tarihine kadar yapılacak başvurular için yeni bir yapı kurmuştur. İnternette dolaşan eski tarihli rehberlerin aksine, 2026 yılı itibarıyla tüm yatırım yeri tahsisi başvurularının 9903 sayılı Karar hükümlerine göre planlanması gerekir.
Yeni karara göre asgari 100 kişi ve üzeri kapasiteli yaşlı ve/veya engelli bakım merkezleri, Sektörel Teşvik Sistemi altındaki Öncelikli Yatırımlar (t bendi) kategorisinde yer almaktadır. Kararın 4. ve 21. maddeleri, hem Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi hem de Sektörel Teşvik Sistemi (Öncelikli Yatırımlar dahil) kapsamında teşvik belgesine bağlanan projelere 4706 Ek Madde 3 çerçevesinde yatırım yeri tahsisi desteği tanımaktadır. Ayrıca basına ve danışmanlık bültenlerine yansıyan 2026 yılı Yerel Kalkınma Hamlesi çağrısında aralarında Antalya, İzmir ve Sinop'un da bulunduğu çeşitli illerde yaşlı bakım merkezlerinin öncelikli yerel yatırım konuları arasına alındığı bildirilmektedir; bu program kapsamında çağrıya kabul edilen projeler de yatırım yeri tahsisi desteğinden yararlanabilmektedir.
Ancak 9903 sayılı Karar'da dikkat edilmesi gereken iki kritik kısıt bulunmaktadır. Birincisi, Kararın 21/3. maddesi uyarınca vergi indirimi öngörülmeyen yatırımlara yatırım yeri tahsis edilmez. İkincisi, yeni teşvik rejiminde İstanbul ili pek çok sektörde vergi indirimi ve teşvik kısıtlamalarına tabi tutulmuştur. Eski 2012/3305 sistemindeki "İstanbul'da dahi 5. bölge teşviki alınır" yaklaşımı yürürlükten kalkan mevzuata ait olduğundan, İstanbul'da Hazine arazisi talep etmeden önce projenin 9903 kapsamındaki vergi indirimi ve tahsis uygunluğunun Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan yazılı olarak teyit edilmesi şarttır.
Yatırım Yeri Tahsisi İçin Aranan Zorunlu Şartlar
4706 Ek Madde 3 kapsamında 49 yıllık irtifak hakkına başvurabilmek için yatırımcının aşağıdaki teknik ve mali eşikleri birlikte sağlaması gerekir:
-
Yatırım Teşvik Belgesi ve Asgari Kapasite: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan 9903 sayılı Karar kapsamında asgari 100 kişi kapasiteli yaşlı bakım merkezi için Yatırım Teşvik Belgesi (veya teşvik belgesine esas yazı) alınmalıdır. 9903 sayılı Karar'ın 5/2. maddesine göre özel bir tutar belirtilmeyen hallerde genel asgari sabit yatırım tutarı 1. ve 2. bölgelerde 12 milyon TL, 3., 4., 5. ve 6. bölgelerde 6 milyon TLdir.
-
Rayiç Bedelin En Az 3 Katı Yatırım Taahhüdü: Kamu Taşınmazlarının Yatırımlara Tahsisine İlişkin Usul ve Esaslar uyarınca taahhüt edilen toplam yatırım tutarı, talep edilen Hazine taşınmazının idarece takdir edilen rayiç değerinin tarım, hayvancılık ve eğitimde en az 1 katı, turizmde en az 2 katı, diğer yatırımlarda (yaşlı bakım evi dahil) ise en az 3 katı olmalıdır.
-
%30 Net Öz Kaynak ve Finansman Beyanı: Yatırımcı, taahhüt ettiği toplam yatırım tutarının en az %30'unu karşılayacak net öz kaynağa sahip olduğunu ve kalan kısmın nasıl finanse edileceğini belgelendirmek zorundadır.
-
Fizibilite Raporu: Taahhüt edilen yatırım tutarının 10 milyon TL'yi aşması halinde (günümüz inşaat maliyetleriyle 100 yataklı bir bakım merkezi bu eşiği aşmaktadır) fizibilite raporu ve finansman tablosunun başvuru dosyasına eklenmesi zorunludur.
-
Taşınmazın Hukuki ve İmar Uygunluğu: Tapu kütüğünde haciz, ihtiyati tedbir, ipotek veya vakıf şerhi bulunan; paylı/elbirliği mülkiyete konu olan; kamu hizmetine tahsisli veya imar planında ayrıldığı amaç dışında talep edilen parseller tahsis edilemez.
Fiyat Artırması Olmadan Tahsis Nasıl İşler
Bu yöntem tam anlamıyla ilansız bir tahsis değildir; ancak fiyat ihalesi içermez. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Millî Emlak birimleri), yatırıma elverişli Hazine taşınmazlarını internet sayfalarında ilan eder. Yatırımcı ilanda yer almayan uygun bir Hazine parselini kendisi tespit ederek bu kapsamda ilan edilmesini yazılı dilekçeyle talep de edebilir; ancak idarenin taşınmazı ilana çıkarma konusunda takdir yetkisi vardır.
İlan edilen taşınmaz için süre sonunda şartları sağlayan tek bir yatırımcı başvuruda bulunursa, herhangi bir açık artırma veya pazarlık ihalesi yapılmaksızın taşınmaz doğrudan o yatırımcıya tahsis edilir. Aynı parsel için birden fazla yatırımcı başvurursa yine klasik fiyat artırması yapılmaz; idare bünyesinde kurulan komisyon, yatırımcıların taahhüt ettikleri öz kaynak miktarı, yaratılacak istihdam sayısı ve toplam yatırım tutarı kriterleri üzerinden puanlama yapar ve en yüksek toplam puanı alan yatırımcıyı seçer. Özel hallerde bir defaya mahsus katılım payı üzerinden artırma mekanizması devreye girebilmektedir. Ayrıca taşınmaz üzerinde kamuya ait ihtiyaç dışı bina veya yarım kalmış tesis varsa, bu yerler de emlak vergi değerinin %3'ü üzerinden yatırım yeri tahsisi kapsamında değerlendirilebilir.
4706 Ek-3 Maliyet Yapısının Genel İrtifak İhalesiyle Karşılaştırılması
4706 Ek Madde 3 yolunun ticari bir yaşlı bakım evi projesi için yarattığı finansal fark yalnızca ihalesiz tahsis kolaylığıyla sınırlı değildir; asıl büyük avantaj bedel matrahında, ön izin maliyetinde ve hasılat payı muafiyetinde ortaya çıkar.





