İzmir'den Kırsal Alanlar İçin Devrim Gibi Karar: "Gri Tablo" Bitiyor, "Eko Havza" Modeli Geliyor
İzmir Büyükşehir Belediyesi Nisan Ayı Meclis Toplantısı'nda, kentin kırsal alanlarını büyüme baskısından ve plansız yapılaşmadan korumak için tasarlanan yeni planlama modeli masaya yatırıldı. İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanı Yağmur Han Şenel, "gri tablo" olarak adlandırdığı mevcut anlayışın değişeceğini, "Geleneksel Tarım Geliştirme ve Koruma Bölgesi" adıyla yeni bir yaklaşım getireceklerini açıkladı. Modelin kilit noktası ise kırsalda arazinin doğal yapısını bozacak hafriyat ve kazıları yasaklayan yeni plan notu oldu.
İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nde, kentin kanayan yarası haline gelen kırsal alanlardaki yapılaşma baskısına yönelik hazırlanan yeni planlama modeli tasarısı hakkında bilgi verildi. İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanı Yağmur Han Şenel, Ekoturizm ve Agroturizm odaklı üst ölçek plan çalışmalarını ve kırsal alanlar için hazırladıkları yeni stratejiyi anlattı.
Mevcut Tehlike: "Gri Tablo" ve "Doğa-Kent Karşıtı" Gelişmeler
Başkan Yağmur Han Şenel, İzmir'de metropol merkezlerinden ilçe çeperlerine doğru ciddi bir büyüme baskısı olduğunu vurguladı. Bu baskının, kentin hassas ekosistemini tehdit ettiğini belirten Şenel, mevcut tehlikeleri şöyle sıraladı:
-
Yol boyu gelişen plansız kentsel alanlar
-
Tarım dışı arazi kullanımları ve hızla yayılan hobi bahçeleri
-
Büyük ölçekli otoyol projeleri
-
Toprak ve su kirliliği, kuraklık ve habitat bozulmaları
-
Kırsal yerleşimlerdeki özgün mimari ve kültürel kayıplar
Şenel, mevcut planlama anlayışını "gri tablo" olarak nitelendirerek, "Kırsal alanların gereksinimleri, kentsel alanların gereksinimleri ile aynıymış gibi davranılıyor. Literatürde de kırsal yerleşik alanlara ilişkin doyurucu bilgi yok. Bu genellemeci yaklaşım, her kırın 'biricik' kendi halini göz ardı edip, onu kentsel bir parça gibi görmemize neden oluyor. Gıda güvenliği ve iklim değişikliği gibi sorunlar da göz ardı ediliyor," dedi.
Uygulamalar "Parçacıl" ve "Doğadan Kopuk"
Mevcutta 1/100.000 ve 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planlarında Ekoturizm ve Agroturizm alanlarına ilişkin plan notları bulunduğunu belirten Şenel, bu uygulamaların alt ölçekli bir imar planı yapılmaksızın doğrudan üst ölçek notlarından yürütüldüğünü ifade etti.
Şenel, "Bu uygulamalar kendi içerisinde parçacıl bir şekilde devam etmekte ve kırsalın doğa ile uyumundan kopuk bir vaziyette yer almaktadır," diyerek mevcut sistemin yetersizliğini ortaya koydu.
Yeni Model: "Eko Havza Bölgesi" (Arı Peteği)
İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı'nın üzerinde çalıştığı yeni model, kırsal ve kentsel alanların "kavga halinde değil, uyumlu" yaşamasını hedefliyor. Şenel, tarım alanları ile kırsal yerleşik alanların bir bütün oluşturduğunu ve bu bütünlüğü "arı peteği" gibi birbirine bağlanan "eko havza bölgeleri" olarak tanımladıklarını belirtti.
Bu yeni bölgelere "Geleneksel Tarım Geliştirme ve Koruma Bölgesi" adı verildi.
Yeni Bölgeye Girmek İçin Şartlar Var
Bu özel statünün "ezbere" verilmeyeceğini vurgulayan Şenel, bir alanın "Geleneksel Tarım Geliştirme ve Koruma Bölgesi" olabilmesi için şu kriterlerden bir veya birkaçını taşıması gerektiğini belirtti:
-
Bölgede yerel bir tohum veya yerel bir hayvan ırkının varlığı.
-
Bölgeye özgün üretim yöntemlerinin bulunması.
-
Kuşaktan kuşağa aktarılan örtük bir bilginin (know-how) mevcut olması.
Planlama Süreci Nasıl İşleyecek?
Yeni model, 3 aşamalı bir planlama hiyerarşisi öngörüyor:
-
Stratejik Rapor: Kriterleri sağlayan alanlar için üniversiteler, STK'lar, meslek odaları ve kamu kuruluşları ile ortak bir stratejik rapor hazırlanacak.
-
1/25.000 Plana İşleme: Bu rapor doğrultusunda belirlenen bölgenin sınırı, 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'na işlenecek.
-
Alt Ölçekli Planlar: Sınır belirlendikten sonra, bölgenin potansiyeline göre tarım, hayvancılık, ekoturizm ve agroturizmi bütüncül olarak ele alan 1/5.000 ölçekli nazım imar planları ve gerekirse "Köy Tasarım Rehberleri" hazırlanacak.
Kırsalda "Hafriyat" Dönemi Bitiyor
Modelin ve meclis gündemine gelen plan notu değişikliğinin en can alıcı noktası ise yapılaşmaya getirilen kısıtlama oldu. Şenel, tarım alanları, makilik-fundalık alanlar ve ormanlık alanlar gibi kentsel kullanım kararı getirilmemiş tüm kırsal alanlar için ekledikleri yeni plan notunu açıkladı:
"Bu yapı ve tesislerin tabii zeminden kodlandırılması esastır. Bu alanlarda hiçbir suretle arazinin doğal yapısını bozacak şekilde hafriyat yapılamaz."
Bu not ile birlikte, kırsal alanlarda araziyi düzlemek için yapılan kontrolsüz kazı, dolgu ve tesviye işlemlerinin önüne geçilmesi, arazinin doğal yapısının korunması ve böylece bölgenin tarım, hayvancılık ve ekoturizm ile kalkındırılması amaçlanıyor.
