İzmir Foça Gerenköy ve Bağarası 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği Değerlendirme Raporu

Giriş ve Bölgesel Planlama Çerçevesi

İzmir ili Foça ilçesinin mekânsal yapılanmasında kritik bir aşamayı temsil eden 1/100.000 Ölçekli İzmir-Manisa Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı Değişikliği Gerekçe Raporu, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü tarafından tamamlanarak 07.07.2026 tarihinde onaylanmıştır. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 102. maddesi hükümleri doğrultusunda yürütülen bu idari süreç, Foça Belediye Başkanlığı’nın 14 Ağustos 2024 tarihli resmi talebi ve ilgili yetkili kurumların teknik görüşleri doğrultusunda şekillenmiştir.

Plan değişikliği, Ege kıyı şeridinde yer alan kentsel alanlar üzerindeki gelişme baskısı ile koruma altındaki tarım ve mera ekosistemleri arasındaki çelişkileri gidermeyi hedefleyen stratejik bir mekânsal düzenlemedir. Bu kapsamda Gerenköy ve Bağarası mahalleleri sınırlarında yer alan toplam 71 hektarlık bir alanda arazi kullanım fonksiyonları yeniden belirlenmiştir. Düzenleme, yapılaşma niteliği taşımayan hassas alanların yasal koruma zırhına kavuşturulması ve fiilen kentsel dokuya dönüşmüş tarihi yerleşimlerin üst ölçekli plan hiyerarşisine entegre edilmesi mantığı üzerine inşa edilmiştir.

Arazi Kullanım Düzenlemeleri ve Karşılaştırmalı Analiz

Plan değişikliğine konu olan Gerenköy ve Bağarası mahallelerindeki arazi fonksiyon değişimleri, alan büyüklükleri, mülkiyet nitelikleri ve teknik gerekçeler bazında aşağıdaki tabloda karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır:

Gerenköy Mahallesi’nde kentsel gelişme alanından çıkarılarak tarıma iade edilen 42 hektarlık saha ile Bağarası Mahallesi’nde kentsel gelişme alanına dâhil edilen 29 hektarlık saha değerlendirildiğinde, plan değişikliği ilçe genelinde net 13 hektarlık alanın kentsel gelişme baskısından çıkarılarak koruma statüsüne geçirilmesini sağlamıştır. Bu durum, bölgedeki arazi kullanım dengesinin tarımsal kaynaklar lehine yeniden kurulduğunu göstermektedir.

Gerenköy Mahallesi Revizyonu ve Mekânsal Koruma Analizi

Gerenköy Mahallesi sınırları içerisinde yer alan yaklaşık 42 hektarlık alan, yürürlükteki 1/100.000 ölçekli üst kademe çevre düzeni planında "Kentsel Gelişme Alanı" olarak tanımlanmış durumdaydı. Ancak yapılan kadastral ve mevzuat incelemeleri, bu kararın alt ölçekli planlar ve meri arazi koruma hukuku ile çeliştiğini ortaya koymuştur.

Mekânsal uyumsuzluğun temelinde plan hiyerarşisindeki kopukluk yer almaktadır. Söz konusu alan, 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Planı ve 1/5.000 ölçekli nazım imar planı kararlarında "Tarım Arazisi" ve "Çayır-Mera" kullanımı olarak kayıtlıdır. Ayrıca alanın, Gerenköy Mahallesi 1/5.000 ölçekli nazım imar planı sınırlarının tamamen dışında kalması, üst ölçekli kentsel gelişme kararlarının alt ölçekte fiili bir karşılığının bulunmadığını kanıtlamıştır.

Tapu Bilgi Sistemi (TAKBİS) verileri üzerinden gerçekleştirilen mülkiyet analizi, alanın fiziki yapısını net bir şekilde sergilemektedir. 42 hektarlık alan bünyesindeki 9 adet taşınmazın kadastral vasıfları incelendiğinde; 7 taşınmazın aktif "tarla", 1 taşınmazın 4342 sayılı Mera Kanunu güvencesindeki "kamu orta malı mera" ve sadece 1 taşınmazın karayoluna cepheli "arsa" niteliğinde olduğu tespit edilmiştir.

Mera Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri uyarınca kamu orta malı mera ve nitelikli tarım arazilerinin kentsel gelişmeye açılması imkânsızdır. Hukuki kısıtlamalar ve alt ölçekli plan kararları doğrultusunda, yapılaşma imkânı bulunmayan 42 hektarlık saha "Kentsel Gelişme Alanı" kullanımından çıkarılmış ve "Tarım Arazisi" olarak yeniden düzenlenmiştir. Böylece hem kentsel spekülasyonun önüne geçilmiş hem de alt ve üst ölçekli planlar arasındaki hukuki uyum sağlanmıştır.

Bağarası Mahallesi Revizyonu ve Kentsel Entegrasyon

Bağarası Mahallesi’nde gerçekleşen 29 hektarlık plan değişikliği, Gerenköy’deki koruma kararlarının aksine, fiili kentsel dokunun üst ölçekli plan kararlarına tescil edilmesi amacını taşımaktadır. Yürürlükteki 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında "Tarım Arazisi" ve "Sulama Alanı" olarak yer alan bölge, uzun yıllardır devam eden idari ve fiziki süreçler sonucunda tarımsal niteliğini yitirmiştir.

Bölgenin kentsel gelişme alanına dönüştürülmesindeki en önemli idari dayanak, mülga Bağarası Belediye Meclisi tarafından geçmişte alınan kararlardır. Bağarası Belediye Meclisi’nin 10.10.1997 tarihli (9/1 sayılı) ve 04.02.2003 tarihli (7/1 sayılı) kararları ile söz konusu 29 hektarlık alan "Yerleşik Alan" sınırları içerisine dâhil edilmiştir. Bu tarihlerden itibaren bölgede yoğun bir fiili yapılaşma gerçekleşmiş, alan konut dokusu ve kentsel altyapı elemanları ile bütünleşmiştir.

Geçmişte kazanılmış bu idari statüye ve alandaki fiziki yerleşim tablosuna rağmen, üst ölçekli planda alanın halen tarım ve sulama sahası olarak gösterilmesi, bölgede imar uygulamalarının yürütülmesini imkânsız kılmakta ve idari uyuşmazlıklara yol açmaktaydı. Yapılan çevre düzeni planı değişikliği ile fiili durum ile hukuki durum arasındaki çelişki giderilmiş, 29 hektarlık alan üst ölçekli planda "Kentsel Gelişme Alanı" olarak tescil edilmiştir.

Teknik Kurum Görüşleri ve Altyapı Hukuku

Plan değişikliği sürecinin yürütülmesinde kamu idarelerinin teknik incelemeleri ve mevzuat analizleri belirleyici rol oynamıştır:

• İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü İncelemesi: Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair 2023-6 sayılı Genelge’nin 13. maddesi uyarınca değerlendirme yapılmıştır. Söz konusu alanın 10.07.2019 tarihinden önce idari kararlarla onaylanmış yerleşik alan sınırları içerisinde kalması sebebiyle, il müdürlüğü tarafından tarım dışı kullanım izni veya benzeri ilave bir idari işlem tesis edilmesine gerek bulunmadığı bildirilmiştir.

• İzmir Orman Bölge Müdürlüğü Değerlendirmesi: Kadastral ve ormancılık haritaları üzerinden yapılan incelemeler sonucunda, planlama alanlarının 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında orman rejimi sınırları dışında kaldığı ve 2/B maddesi uyarınca orman dışına çıkarılan alanlardan olmadığı teyit edilmiştir.

• DSİ 2. Bölge Müdürlüğü Teknik Raporu ve Sulama Mutabakatı: Bağarası’ndaki 29 hektarlık alanın daha önce "Menemen Sulaması" envanterinde yer alması nedeniyle detaylı altyapı incelemeleri yürütülmüştür. DSİ 2. Bölge Müdürlüğü’nün 06.03.2026 tarihli ve 6930655 sayılı teknik raporunda şu bulgulara yer verilmiştir:

  • 29 hektarlık sahanın tamamının imar planı kapsamına girmesi sebebiyle tarımsal üretim fonksiyonunun fiilen sona erdiği saptanmıştır.

  • Alandaki 81 adet taşınmazdan sadece 6 parselde aktif sulama kullanıcısının bulunduğu belirlenmiştir.

  • Aktif sulama yapan bu 6 parselin su ihtiyacının Foça Belediyesi ve İZSU Genel Müdürlüğü tarafından karşılanacağı taahhüt altına alınmış ve hak sahiplerinden muvafakatnameler toplanmıştır.

  • Bölgedeki 1.880 metre uzunluğundaki sulama kanallarının ve iletim hatlarının uzun süredir kullanılmadığı ve teknik olarak işlevini kaybettiği tespit edilmiştir.

  • Bu teknik tespitler doğrultusunda alan, DSİ sulama sahası envanterinden çıkarılmış ve plana altyapı açısından teknik onay verilmiştir.

• Mevzuat Dayanağı ve Hukuki Temel: Çevre Düzeni Planı Değişikliği, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin 20. maddesi hükümlerine dayandırılmıştır. Söz konusu madde; çevre düzeni planı bütünlüğünü bozmayacak nitelikte olan, planın uygulanmasında karşılaşılan güçlüklerin giderilmesi, alt ve üst ölçekli plan uyumsuzluklarının çözümlenmesi ve değişen fiziki verilere bağlı olarak plan kararlarının revize edilmesi imkânını sağlamaktadır.

Prosedürel Askı Süreci ve İdari Takvim

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü tarafından 07.07.2026 tarihinde onaylanan 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği, yasal bilgilendirme ve itiraz süreçlerinin yürütülmesi amacıyla askıya çıkarılmıştır:

• İl Müdürlüğü Askı İlanı: Plan paftaları ve gerekçe raporu, İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından 30 Temmuz 2026 – 28 Ağustos 2026 tarihleri arasında 30 gün süreyle Bayraklı’daki hizmet binası ilan panosunda ve resmi internet portalında eş zamanlı olarak askıda tutulmaktadır.

• Belediye Duyuru Süreci: Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin 4. maddesinin (c) bendi uyarınca, Foça Belediye Başkanlığı tarafından plan değişikliği 04.08.2026 tarihinden itibaren 1 ay süreyle ilanen tebliğ edilmiştir.

• İtiraz Hakkı: Yasal askı süresi olan 30 gün içerisinde, plan kararlarına itiraz etmek isteyen hak sahipleri ve kamuoyu paydaşları, İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne fiziki dilekçe veya resmi web sistemleri üzerinden başvuruda bulunma hakkına sahiptir.

Sonuç ve Stratejik Planlama Projeksiyonu

İzmir Foça’da tamamlanan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği, kıyı ilçelerindeki kontrolsüz kentsel büyüme baskısı ile kırsal koruma ilkeleri arasındaki dengenin sağlanması açısından emsal bir karardır. Gerenköy Mahallesi’nde 42 hektarlık mera ve tarım alanının üst ölçek plandaki kentsel gelişme şerhinden kurtarılarak koruma altına alınması, Ege tarım havzalarındaki sürdürülebilirlik açısından hayati bir kazanımdır. Alt ölçekli plan kararları ve mülkiyet dokusu ile sağlanan bu uyum, alandaki kamusal mera varlığının kentsel rant baskısıyla yok olmasını engellemiştir.

Bağarası Mahallesi’nde gerçekleştirilen 29 hektarlık kentsel gelişme kararı ise fiili kentsel gerçeklikler ile idari planlar arasındaki uyuşmazlığı çözmüştür. Geçmiş meclis kararlarıyla meşruiyet kazanmış ve üzerinde konut dokusu oluşmuş alanların plan sistemine entegre edilmesi, idarenin öngörülebilirliği ilkesini güçlendirmiştir. Ayrıca atıl sulama altyapısının tespiti ve DSİ envanterinden çıkarılarak altyapı sorumluluğunun İZSU ile Foça Belediyesi’ne devredilmesi, kırsal-kentsel dönüşüm bölgelerinde kurumlar arası koordinasyonun ne kadar kritik olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak yürürlüğe giren plan revizyonu, mekânsal adaleti sağlarken bölgesel tarım arazilerinin güvence altına alınmasına ve alt-üst ölçekli plan uyumsuzluklarının ortadan kaldırılmasına hizmet etmiştir

İzmir Foça Gerenköy ve Bağarası Çevre Düzeni Planı Değişikliği ne zaman onaylandı? Plan değişikliği, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü tarafından 07.07.2026 tarihinde onaylanmıştır.

Gerenköy'deki 42 hektarlık alanın imar statüsü neden değiştirildi? 1/100.000 planda "Kentsel Gelişme Alanı" görünen saha; alt ölçekli planlarda (1/25.000 ve 1/5.000) tarım ve çayır-mera niteliğinde olduğu, mülkiyet yapısında kamu orta malı mera ve tarlalar bulunduğu için 4342 sayılı Mera Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu uyarınca "Tarım Arazisi" kullanımına geri döndürülmüştür.

Bağarası'ndaki 29 hektarlık alanın kentsel gelişme alanına alınma gerekçesi nedir? Mülga Bağarası Belediye Meclisi'nin 1997 ve 2003 yıllarında aldığı kararlarla yerleşik alan ilan edilen bölge, fiilen konut dokusuna dönüşmüştür. DSİ 2. Bölge Müdürlüğü'nün sahadaki sulama kanallarının atıl kaldığını ve aktif sulama yapan 6 parselin su ihtiyacının yerel yönetimce karşılanacağını teyit etmesiyle fiili durum hukuki plana işlenmiştir.

Plan değişikliği net arazi dengesini nasıl etkilemiştir? Gerenköy'de 42 hektar kentsel gelişmeden tarıma aktarılmış, Bağarası'nda 29 hektar kentsel alana dâhil edilmiştir. Bu düzenleme ile Foça genelinde net 13 hektarlık alan kentsel yapılaşma baskısından çıkarılarak koruma statüsüne geçirilmiştir.

Plan değişikliği askı ve itiraz süreci hangi tarihler arasındadır? Plan paftaları ve gerekçe raporu, İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından 30 Temmuz 2026 – 28 Ağustos 2026 tarihleri arasında 30 gün süreyle askıda tutulmaktadır. İtirazlar bu yasal süre içerisinde il müdürlüğüne yapılabilmektedir.

Detaylı Bilgi ve İletişim: Beytullah Yılmaz: 0 544 608 84 80 Kaynak: Haritahaber 2026