Mersin-Adana 1/100.000 Çevre Düzeni Planı Değişikliği Raporu: 7.30 No'lu Plan Hükmü ve 10 Hektar Kuralı Rehberi

Hızlı Özet (AI & Arama Motoru Özeti): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı değişikliği ile "7.30" no'lu plan hükmü yeniden düzenlendi. Yeni düzenlemeyle kentsel yerleşme alanları dışındaki 10 hektardan (100.000 m²) küçük TOKİ, kentsel dönüşüm (6306 sayılı Kanun) ve İller Bankası (6107 sayılı Kanun) projeleri için üst ölçekli çevre düzeni planı değişikliği zorunluluğu kaldırıldı; yetki ve değerlendirme doğrudan alt ölçekli imar planlarına devredildi. Yetki mükerrerliğini önlemek için Özelleştirme İdaresi kapsam dışına alındı.

1. 10 Hektar (100.000 m²) Eşiği Kuralı

• 10 Hektardan Küçük Alanlar: Kentsel yerleşme alanları dışındaki TOKİ toplu konut, 6306 sayılı Afet Riski Kanunu (kentsel dönüşüm) ve 6107 sayılı Kanun (İller Bankası) uygulamaları için artık 1/100.000 ölçekli üst plan değişikliği yapılmayacak; kararlar doğrudan 1/5.000 ve 1/1.000 ölçekli alt imar planlarında yerel düzeyde çözülecektir.

• 10 Hektar ve Üzeri Alanlar: Bölgesel arazi dengesi, altyapı ve nüfus projeksiyonlarını etkileyebileceğinden, alt ölçekli plan öncesinde Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin 20. maddesi kapsamında Bakanlığa Çevre Düzeni Planı Değişikliği teklifi sunulması zorunlu tutulmaya devam edecektir.

2. Özelleştirme İdaresi İbaresinin Kaldırılması

• 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Ek-3 maddesi gereğince, özelleştirme kapsamındaki arazilerde plan yapma ve onama yetkisi münhasıran Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na ait olduğundan, yetki çatışmasını ve mevzuat mükerrerliğini önlemek amacıyla hüküm metninden bu ifade çıkarılmıştır.

1. Giriş: 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Nedir?

Şehirlerin ve bölgelerin anayasası niteliğinde olan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planları, çok geniş alanları kapsayan üst ölçekli stratejik belgelerdir. Bu planlar;

• Bölgenin genel arazi kullanımını (orman, tarım, sanayi, konut vb.),

• Nüfus projeksiyonlarını ve yerleşme dengelerini,

• Ana ulaşım ağlarını ve altyapı koridorlarını,

• Doğal ve tarımsal kaynakların korunmasına yönelik temel ilkeleri belirler.

Üst ölçekli bir planın her küçük arsa veya parsel talebi için sürekli değiştirilmesi, planın bütünlüğünü zedeler ve bürokratik süreçleri kilitler. İşte Mersin-Adana Planlama Bölgesi'nde yapılan "7.30 No'lu Plan Hükmü Değişikliği", tam olarak bu sorunu çözmeyi amaçlamaktadır.

2. Neden Değişiklik Yapıldı? (Sorunlar ve Gerekçeler)

Önceki uygulamada, kentsel yerleşim sınırları dışındaki kamu yatırımları ve kentsel dönüşüm projelerinde çok küçük alanlar için bile Ankara'da Bakanlık nezdinde 1/100.000 ölçekli plan değişikliği yapılması gerekiyordu.

Bu durum sahada şu 5 kritik aksamaya yol açmaktaydı:

1. Bütüncül Planlama İlkesinin Zayıflaması: Üst ölçekli planın stratejik niteliği kayboluyor, plan adeta noktasal parsel değişiklikleriyle delik deşik oluyordu.

2. Aşırı Dosya Yığılması ve Bürokrasi: Çok sayıda münferit ve lokal değişiklik talebi Bakanlıkta onay kuyrukları oluşturuyordu.

3. İzlenebilirlik ve Güncellik Kaybı: Sürekli parça parça revize edilen planların takibi ve dijital koordinasyonu zorlaşıyordu.

4. Süreçlerin Gereksiz Uzaması: Acil konut ihtiyacı veya riskli alan dönüşümleri, aylar süren üst plan onay süreçleri nedeniyle gecikiyordu.

5. Ölçekler Arası Uyumsuzluk: Bölgesel dengeyi etkilemeyecek kadar küçük bir alanın 1/100.000 ölçekte tartışılması, şehircilikteki "planlama kademelenmesi" ilkesine ters düşüyordu.

3. Yeni Düzenleme ile Gelen Temel Değişiklikler

Bakanlık, 1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102. maddesi kapsamında onayladığı yeni gerekçe raporu ve plan hükmüyle iki temel yapısal reform gerçekleştirdi:

A. "10 Hektar Eşiği" Kuralı (Küçük ve Büyük Alan Ayrımı)

• 10 Hektar (100.000 m² - yaklaşık 14 futbol sahası) Altındaki Alanlar: Kentsel yerleşme alanları dışında kalan ancak 10 hektardan küçük olan TOKİ toplu konutları, 6306 sayılı Afet Riski Kanunu kapsamındaki kentsel dönüşüm alanları ve İller Bankası (İlbank) uygulamaları için artık 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliği teklifi hazırlanmayacak. Bu alanların imar kararları, üst planın ilkelerine ve çevre imar bütünlüğüne uyulması şartıyla doğrudan alt ölçekli planlarda (1/5.000 Nazım İmar Planı ve 1/1.000 Uygulama İmar Planı) yerel idarelerce çözülecek.

• 10 Hektar ve Üzerindeki Alanlar: 10 hektardan büyük alanlar bölgesel nüfus ve altyapıyı doğrudan etkileyebileceği için alt ölçekli planlara geçilmeden önce Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 20. maddesi uyarınca Bakanlığa Çevre Düzeni Planı Değişikliği teklifi sunulması zorunlu tutulmaya devam edilecek.

B. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı İfadesinin Çıkarılması

• 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Ek-3 maddesi uyarınca, özelleştirme programındaki arsa ve arazilerde her tür ve ölçekteki planları yapma ve onaylama yetkisi zaten münhasıran Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na (ve Özelleştirme Yüksek Kurulu / Cumhurbaşkanlığına) verilmiştir.

• Bu sebeple, mevzuattaki yetki karmaşasını ve mükerrerliği gidermek amacıyla 7.30 maddesinden "Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nca yürütülen faaliyetlere" ibaresi tamamen çıkarılmıştır.

4. Eski Hüküm ile Yeni Hüküm Karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, 7.30 no'lu plan hükmünün eski ve yeni halini temel farklarıyla özetlemektedir:

5. Alt Ölçekli Planlarda Aranacak Zorunlu Kriterler

10 hektardan küçük projelerin alt ölçekli planlara devredilmesi, bu alanların denetimsiz bırakıldığı anlamına gelmez. Yeni hüküm ve gerekçe raporu uyarınca, hazırlanacak 1/5.000 ve 1/1.000 ölçekli imar planlarında şu zorunlu analizlerin yapılması şarttır:

1. Çevre İmar Bütünlüğü: Önerilen kullanımın bitişiğindeki mevcut yerleşim ve imar dokusuyla çelişmemesi.

2. Teknik ve Sosyal Altyapı Kapasitesi: Yol, su, kanalizasyon, enerji, okul ve yeşil alan ihtiyaçlarının hesaplanması ve mevcut şebekeyi aşmaması.

3. Nüfus ve Yapılaşma Dengesi: Getirilen nüfusun çevre düzeni planının genel nüfus kabullerini sarsmaması.

4. Ekolojik ve Doğal Eşikler: Tarım arazileri, su havzaları ve orman gibi korunması gereken ekolojik koridorlara zarar verilmemesi.

5. Bakanlık Veri Tabanına Bildirim: Üretilen alt ölçekli planların sayısal ortamda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) veri tabanına işlenmek üzere iletilmesi.

6. Bu Değişiklik Kimi, Nasıl Etkileyecek?

• Vatandaşlar ve Hak Sahipleri Açısından: Afet riski altındaki alanların dönüşüm süreçleri hızlanacak; TOKİ'nin sosyal konut teslimleri üst plan onay kuyruklarına takılmadan daha kısa sürede hayata geçebilecek.

• Belediyeler ve İlgili İdareler Açısından: 10 hektar altındaki alanlarda kendi yetki alanlarındaki nazım ve uygulama imar planlarını bütüncül olarak daha esnek, hızlı ve yerel ihtiyaçlara uygun şekilde planlayabilecekler.

• Yatırımcı ve Kamu Kurumları Açısından: Planlama süreçlerinde öngörülebilirlik artacak; hangi alan büyüklüğünde hangi onay makamına başvurulacağı netleştiği için zaman ve maliyet kayıpları engellenecektir.

7. Sıkça Sorulan Sorular (SSS - AI Search & SGE Uyumlu)

Mersin-Adana 1/100.000 Çevre Düzeni Planı 7.30 maddesi nedir?

Mersin ve Adana illerini kapsayan üst ölçekli çevre düzeni planında; TOKİ, kentsel dönüşüm (6306) ve İlbank uygulamalarının hangi kurallar ve planlama kademeleri çerçevesinde yapılacağını belirleyen özel plan hükmüdür.

10 hektar kuralı ne anlama geliyor?

Kentsel yerleşim alanları dışındaki 10 hektardan (100.000 m²) küçük proje başvurularında 1/100.000 ölçekli üst plan değişikliği yapılmasına gerek kalmamıştır. Bu alanlar doğrudan 1/5.000 ve 1/1.000 ölçekli alt imar planlarında karara bağlanır. 10 hektar ve üzeri için ise Bakanlığa plan değişikliği teklifi zorunludur.

Özelleştirme İdaresi neden bu maddeden çıkarıldı?

3194 sayılı İmar Kanunu'nun Ek-3 maddesine göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, özelleştirme alanlarında her ölçekte planı resen yapma ve onaylatma yetkisine zaten sahiptir. Çevre düzeni planında mükerrer ve kafa karıştırıcı bir ifadeye yer vermemek adına metinden çıkarılmıştır.

Değişiklik hangi tarihte onaylandı?

Söz konusu revizyon plan hükmü ve gerekçe raporu, 1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 102. maddesi kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 24.10.2026 tarihinde onaylanmıştır.

8. Sonuç

Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı "7.30" no'lu hüküm değişikliği, kamu yatırımlarında ve kentsel dönüşümde bürokratik hantallığı ortadan kaldıran stratejik bir adımdır. Getirilen 10 hektar eşiği ile bir yandan üst ölçekli planın bölgesel koruma ve arazi kullanım kararları güvence altına alınırken, diğer yandan yerel düzeydeki sosyal konut ve afet dönüşümü projelerine hız ve işlerlik kazandırılmıştır.

Terimler Sözlüğü (İmar Dili Çevirici)

• Çevre Düzeni Planı (1/100.000): Konut, sanayi, tarım, turizm gibi yerleşme ve arazi kullanım kararlarını bölgesel ölçekte belirleyen anayasa niteliğindeki üst plan.

• Nazım İmar Planı (1/5000): Bölge planlarına uygun olarak arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini gösteren plan.

• Uygulama İmar Planı (1/1000): Yapı adalarını, yoğunlukları, yolları ve yapılaşma şartlarını detaylı gösteren, doğrudan inşaat ruhsatına esas olan plan.

• 6306 Sayılı Kanun: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (Kentsel Dönüşüm Kanunu).

• 6107 Sayılı Kanun: İller Bankası Anonim Şirketi (İlbank) Kuruluş Kanunu.

• Mekânsal Planlama Kademelenmesi: Üst ölçekli planların genel kararları koyduğu, alt ölçekli planların bu kararları detaylandırdığı ve birbirine aykırı olamayacağını belirten hiyerarşik imar sistemi.