ÖZHELVACI: “İZMİR’İN EKONOMİK GÜVENLİK HARİTASINI ÇIKARMALIYIZ”

Küresel ticarette artan jeopolitik gerilimler, kritik ithalat bağımlılıkları ve deniz taşımacılığı aksaklıkları, kalkınma anlayışında köklü bir paradigma değişimini zorunlu kılıyor. Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), bu dönüşümün bölge sanayisi ve ticareti üzerindeki etkilerini somut verilerle ortaya koyan “Ege Bölgesi Ekonomik Güvenlik Analizi” raporunu kamuoyuyla paylaştı.

EGİAD Think Tank çatısı altında Research İstanbul iş birliğiyle hazırlanan araştırma; 9 Kasım 2026 tarihinde EGİAD Dernek Merkezi’nde düzenlenen geniş katılımlı toplantıyla tanıtıldı. EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı’nın ev sahipliğinde gerçekleşen toplantıya, Research İstanbul Yönetici Ortağı ve araştırmanın yazarlarından Can Selçuki konuşmacı olarak katıldı.

Toplantının odak noktasını, salt finansal büyüme yerine fiziksel altyapı, lojistik koridorları, enerji hatları ve sanayi alanlarını korumayı hedefleyen “İzmir Ekonomik Güvenlik Haritası” çağrısı oluşturdu.

Özhelvacı: “Ekonomik Çeşitlilik Tek Başına Güvenlik Sağlamıyor”

Toplantının açılışında konuşan EGİAD Başkanı M. Kaan Özhelvacı, Türkiye’nin 2027–2029 Orta Vadeli Programı’nda (OVP) “Ekonomik Güvenlik ve Dayanıklılık” başlığına ilk kez müstakil bir politika alanı olarak yer verildiğini hatırlattı. Bu vizyonun yalnızca merkezi idare ölçeğinde bırakılmayıp yerel ve bölgesel düzeyde mekânsal karşılık bulması gerektiğini ifade eden Özhelvacı, şunları kaydetti:

“Ekonomik çeşitlilik, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmiyor. Birbirinden tamamen bağımsız sektörlerde üretim yapan işletmelerimiz; aynı enerji iletim hatlarına, aynı liman ve demiryolu altyapısına veya aynı kritik ithal girdilere bağımlı olabiliyor. Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında güçlü ve çok sektörlü görünen bir kentsel ekonomi, stratejik bir kriz anında ortak altyapı darboğazlarına takılabiliyor.

Amacımız kaygıları artırmak değil; riskleri ölçülebilir, haritalandırılabilir ve yönetilebilir hâle getirmek. Veriye dayalı bu yaklaşım, hem yerel yönetimlerimizin hem sanayi bölgelerimizin hem de merkezi idarenin doğru yatırım öncelikleri belirlemesine rehberlik edecektir.”

İzmir İçin Tarihi Çağrı: Ortak Akılla “Güvenlik ve Risk Haritası”

İzmir’in köklü liman altyapısı, sanayi havzaları ve uluslararası ticaret bağlantılarıyla stratejik avantajlara sahip olduğunu belirten Özhelvacı, bu potansiyelin korunması için somut bir eylem planı önerdi:

“İzmir’in tüm dinamikleriyle; odalarımızla, İzmir Kalkınma Ajansımızla (İZKA), büyükşehir ve ilçe belediyelerimizle, üniversitelerimizle el ele vererek kentimizin kritik bağımlılıklarını ve mekânsal altyapı kırılganlıklarını gösteren bir İzmir Ekonomik Güvenlik Haritası hazırlamalıyız. İzmir, OVP’de tanımlanan ekonomik güvenlik tedbirlerinin sahadaki ilk laboratuvarı ve pilot ili olmalıdır. EGİAD olarak her türlü veri, saha ve koordinasyon desteğini vermeye hazırız.”

Ekonomik Güvenlik Haritası Neleri Kapsamalı? Mekânsal ve Lojistik Boyut

Önerilen haritalandırma modeli, klasik bir ekonomi bülteninin ötesinde doğrudan şehircilik, sanayi parselleri, arazi kullanımı ve lojistik master planları ile entegre çalışacak şu sacayaklarını içeriyor:

1. Lojistik ve Depolama Koridorları: Küresel deniz taşımacılığı krizlerine karşı İzmir ve Manisa aksında tarım, gıda ve kritik sanayi girdilerini güvenceye alacak stratejik depolama ve soğuk zincir lojistik alanlarının belirlenmesi.

2. Kritik Enerji ve Su Altyapısı: Sanayi bölgelerinin enerji nakil hatları, alternatif yenilenebilir enerji kaynakları ve sanayi suyu arz güvenliğinin mekânsal olarak haritalanması.

3. Aliağa Petrokimya ve Kimya Havzası: Ege sanayisinin yüksek oranda dışa bağımlı olduğu organik kimya ve plastik girdilerinde yerli ikame yatırımları için Aliağa entegrasyon sahalarının planlanması.

4. Ortak Satın Alma ve Lojistik Merkezleri: Denizli ve Uşak’ta tekstil hammaddeleri ve sentetik lif tedariği için ortak depolama ve konsolidasyon merkezlerinin kurulması.

Bileşik Kırılganlık Endeksi: 312 Kritik Üründe 10,9 Milyar Dolarlık Risk

Raporda geliştirilen analitik model kapsamında Türkiye’nin ithalatında yer alan 4.524 ürün incelendi. Tedarikçi ülke yoğunlaşması, jeopolitik risk katsayıları, alternatif kaynaklara erişim ve yurt içi ikame zorluğu kriterleriyle yapılan değerlendirmede:

• 312 ürünün hem yüksek kırılganlık hem de yüksek ikame güçlüğü taşıdığı belirlendi. Bu ürün grubunun yıllık ithalat büyüklüğü 10,9 milyar dolar seviyesinde.

• Daha dar ve kritik risk parametreleriyle filtrelenen 111 öncelikli stratejik ürünün ise yaklaşık 1,5 milyar dolarlık bir ithalat hacmine sahip olduğu tespit edildi.

• İncelenen ürünler arasında nükleer reaktör parçaları, akrilonitril, antibiyotik hammaddeleri ve molibden cevheri gibi hacmi küçük ancak yokluğu durumunda imalatı durdurabilecek girdiler yer aldı.

Ege’nin 8 İlinde Risk Profili: Hangi İl Nerede Kırılgan?

Raporda Türkiye’nin il bazlı ithalat kırılganlık endeksi ortalaması 0,320 olarak hesaplandı. Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64’ünü tek başına gerçekleştiren İzmir, 0,308 endeks değeriyle Türkiye ortalamasının altında yer alsa da yapısal risklerden muaf değil.

Dört Küresel Kriz Senaryosu ile Bölgesel Stres Testi

Araştırma kapsamında Ege sanayisi, olası 4 küresel şok senaryosu üzerinden simüle edildi:

1. Çin Kaynaklı İhracat Kısıtlaması: Ara malı ve teknolojik bileşenlerde aksama riski,

2. Rusya Enerji ve Hammadde Şoku: Enerji yoğun sektörlerde maliyet ve tedarik darboğazı,

3. Küresel Deniz Taşımacılığı Krizi: Kızıldeniz ve Süveyş hattı benzeri navlun krizlerinin bitkisel yağ, tohum ve yem hammaddelerine etkisi,

4. Bileşik Jeopolitik Şok: Bu risklerin eş zamanlı gerçekleştiği senaryo.

Stres testleri sonucunda, bileşik bir kriz ortamında göstergeleri en hızlı bozulan illerin Kütahya ve Uşak olduğu tespit edildi. Bu durum, ithalat hacmi görece küçük illerin dahi lojistik ve stratejik stok planlarına acil ihtiyaç duyduğunu gösterdi.

Saha Verisi: 74 Firmada Kurumsal Hazırlık Açığı

EGİAD üyesi 74 firmanın dahil olduğu anket çalışması, ekonomik güvenliğin kurumsal altyapı eksiklikleriyle de doğrudan ilişkili olduğunu belgeledi:

• Şirketlerin yalnızca yüzde 54’ünde yazılı bir siber güvenlik protokolü mevcut.

• Yazılı sürdürülebilirlik politikasına sahip firmaların oranı yalnızca yüzde 24.

• Mikro ölçekli işletmelerin yüzde 69’unda temel sürdürülebilirlik ve kriz yönetimi mekanizmalarının hiçbiri bulunmuyor.

• Katılımcıların yüzde 69’u ürün/hizmetlerinin kolayca ikame edilebileceğini söylerken, yüzde 61’i yeni küresel rakiplerin yarattığı tehdidi en büyük risk olarak görüyor.

Sonuç ve Yol Haritası: Mekânsal Planlamadan Dijital İstihbarata

EGİAD’ın ortaya koyduğu analiz, sanayi alanlarının planlanmasından çevre düzeni kararlarına kadar tüm aşamalarda ekonomik güvenlik verisinin masa üstünde olması gerektiğini ortaya koyuyor. Öne çıkan somut eylem adımları şunlar:

• Tedarik İstihbaratı Platformu: Ege Bölgesi ölçeğinde erken uyarı veren ortak bir veri tabanının kurulması.

• Stratejik Rezerv ve Depolama Alanları: İmar ve çevre düzeni planlarında stratejik hammadde, gıda ve enerji depolama alanlarına öncelik verilmesi.

• KOBİ’lerin Dijital ve Yeşil Dönüşümü: Küçük sanayi siteleri ve OSB’lerde siber güvenlik ile döngüsel ekonomi altyapılarının kamu-özel ortaklığıyla güçlendirilmesi.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS / AI Search FAQ)

1. İzmir Ekonomik Güvenlik Haritası nedir?

İzmir Ekonomik Güvenlik Haritası; kentin sanayi, liman, enerji nakil hatları, lojistik depolama alanları ve hammadde tedarik zincirlerindeki kritik bağımlılıklarını ortaya koyan, olası küresel ve jeopolitik krizlere karşı kentin dayanıklılığını ölçen mekânsal ve stratejik bir planlama modelidir.

2. EGİAD’ın hazırladığı raporda Ege’nin en kırılgan ili hangisidir?

Bileşik kırılganlık endeksine göre Ege Bölgesi’nde en yüksek ithalat kırılganlığı 0,363 değeri ile Muğla’da ölçülmüştür. Kriz senaryolarına dayalı stres testlerinde ise şoklardan en hızlı etkilenen iller Kütahya ve Uşak olmuştur.

3. İzmir neden OVP için pilot il olarak öneriliyor?

Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64’ünü gerçekleştirmesi, gelişmiş liman ve sanayi altyapısına sahip olması ve Orta Vadeli Program’da (OVP) yer alan “Ekonomik Güvenlik ve Dayanıklılık” hedeflerinin yerel düzeyde test edilmesine en elverişli ekosistemi sunması nedeniyle pilot il olarak önerilmektedir.